Ko tētahi o ngā āwangawanga e pā ana ki te rongoā rama whero ko te rohe o ngā kanohi. E hiahia ana te tangata ki te whakamahi i ngā rama whero ki te kiri o te mata, engari e āwangawanga ana kei kore e pai te rama whero kanapa e tohu ana ki reira mō ō rātou kanohi. He mea hei āwangawanga māu? Ka taea e te rama whero te kino i ngā kanohi? He tino whai hua rānei, ā, ka āwhina i te whakaora i ō tātou kanohi?
Kupu Whakataki
Ko ngā kanohi pea te wāhanga tino ngoikore, tino utu nui hoki o ō tātou tinana. He wāhanga nui te tirohanga ā-kanohi o ō tātou wheako hinengaro, ā, he mea tino nui ki ā tātou mahi o ia rā. He tino tairongo ngā kanohi tangata ki te mārama, ā, ka taea e rātou te wehewehe i waenga i te 10 miriona tae takitahi. Ka taea hoki e rātou te kite i te mārama i waenga i ngā roangaru o te 400nm me te 700nm.
Kāore i a tātou ngā taputapu hei kite i te mārama tata-whero (e whakamahia ana i roto i te rongoā mārama whero), pērā i te kore e kite i ētahi atu roangaru o te hihi EM pērā i te UV, te Ngaruiti, me ētahi atu. Kua whakamātauhia i ēnei wā tata nei ka taea e te kanohi te kite i tētahi photon kotahi. Pērā i ētahi atu wāhi o te tinana, he mea hanga ngā kanohi i ngā pūtau, ngā pūtau motuhake, e mahi ana i ngā mahi ahurei katoa. He pūtau tokotoko ā tātou hei kite i te kaha o te mārama, he pūtau kōne hei kite i te tae, he momo pūtau epithelial, he pūtau whakaputa humor, he pūtau whakaputa collagen, me ētahi atu. Ko ētahi o ēnei pūtau (me ngā kiko) he ngoikore ki ētahi momo mārama. Ka whiwhi ngā pūtau katoa i ngā painga mai i ētahi atu momo mārama. Kua tino piki ake te rangahau i roto i te rohe i ngā tau 10 kua hipa.
Ko tēhea Tae/Roanga ngaru o te Mārama he Pai mō ngā Kanohi?
Ko te nuinga o ngā rangahau e tohu ana i ngā pānga pai e whakamahi ana i ngā LED hei pūtake mārama, ā, ko te nuinga kei te taha o te roanga ngaru o te 670nm (whero). Heoi, ehara i te mea ko te roanga ngaru me te momo/pūtake mārama anake ngā mea nui, nā te mea ko te kaha o te mārama me te roa o te whakaaturanga ka pā ki ngā hua.
He pēhea te āwhina a te mārama whero ki ngā kanohi?
I te mea ko ō tātou kanohi te kiko matua o te tinana e aro ana ki te mārama, tera pea ka whakaaro te tangata ko te mimiti o te mārama whero e ō tātou koeko whero he pānga ki ngā pānga i kitea i roto i te rangahau. Kāore i te tino pono tēnei.
Ko te ariā matua e whakamārama ana i ngā pānga o te rongoā rama whero me te rama tata-whero, i ngā wāhi katoa o te tinana, e pā ana ki ngā taunekeneke i waenga i te rama me te mitochondria. Ko te mahi matua o te mitochondria ko te whakaputa pūngao mō ōna pūtau –Ka whakapai ake te whakaora mārama i tōna kaha ki te whakaputa pūngao.
Ko ngā kanohi o te tangata, inā koa ko ngā pūtau o te retina, te hunga e hiahiatia ana mō te pākia o te tinana, he nui rawa ngā whakaritenga mō te pākia o te tinana – he nui te pūngao e hiahiatia ana. Ko te huarahi anake hei whakatutuki i tēnei hiahia nui ko te pupuri i ngā mitochondria maha i roto i ngā pūtau – nō reira, ehara i te mea miharo ko ngā pūtau o ngā kanohi te hunga e nui rawa ana te mitochondria i roto i te tinana.
I te mea ka mahi te whakaora mārama mā te taunekeneke ki ngā mitochondria, ā, ko ngā kanohi te puna nui rawa o ngā mitochondria i roto i te tinana, he whakaaro tika te whakapae ko te mārama anō hoki te pānga nui rawa atu ki ngā kanohi ki te whakataurite ki te toenga o te tinana. Hei tāpiri atu ki tēnā, kua whakaatuhia e ngā rangahau hou ko te pirau o te kanohi me te retina e hono tika ana ki te ngoikore o te mitochondria. Nō reira, ko te whakaora ka taea te whakaora i ngā mitochondria, he maha, i roto i te kanohi te huarahi tino pai.
Ngā roangaru pai rawa atu o te māramatanga
Ko te mārama 670nm, he momo mārama whero pouri e kitea ana, koinei te mea e tino rangahauhia ana mō ngā mate kanohi katoa. Ko ētahi atu roangaru he pai ngā hua ko te 630nm, 780nm, 810nm me te 830nm. Te Taiaho me ngā rama LED – he tohu Ka taea te whakamahi i te rama whero mai i ngā taiaho, i ngā rama LED rānei ki ngā wāhi katoa o te tinana, ahakoa kotahi te mea rerekē mō ngā taiaho – ko ngā kanohi. Kāore ngā taiaho e pai mō te whakaora rama o ngā kanohi.
Nā te āhuatanga hihi whakarara/taurite o te mārama taiaho tēnei, ka taea e te karu o te kanohi te arotahi ki tētahi pūwāhi iti. Ka taea e te hihi taiaho katoa te tomo ki te kanohi, ā, ka whakaemihia taua pūngao katoa ki tētahi pūwāhi iti rawa i runga i te retina, ka puta he kaha nui rawa atu, ā, ka mura/ka kino pea i muri i ētahi hēkona ruarua noa iho. Ka puta te mārama LED i tētahi koki, nō reira kāore tēnei raruraru.
Te mātotoru o te mana me te horopeta
Ka whiti te mārama whero mā roto i te kanohi me te neke atu i te 95% o te tuku. He pono tēnei mō te mārama tata-whero, ā, he rite anō hoki mō ētahi atu mārama e kitea ana pērā i te kikorangi/kakariki/kōwhai. Nā te nui o te urunga o te mārama whero, he rite tonu te momo maimoatanga e hiahiatia ana e ngā kanohi ki te kiri. E whakamahia ana e ngā rangahau he 50mW/cm2 te kaha o te kaha, me te iti rawa o ngā horopeta o te 10J/cm2, iti iho rānei. Mō ētahi atu kōrero mō te horopeta whakaora mārama, tirohia tēnei pou.
He mārama kino mō ngā kanohi
He kino ngā roangaru o te hihi kikorangi, te hihi waiporoporo me te hihi UV (200nm-480nm) mō ngā kanohi., e hono ana ki te kino o te retina, ki te kino rānei o te cornea, te humor, te karāhe me te io whatu. Kei roto i tēnei ko te mārama kikorangi tika, engari ko te mārama kikorangi hoki hei wāhanga o ngā mārama mā pērā i ngā rama LED o te whare/tiriti, ngā mata rorohiko/waea rānei. Ko ngā mārama mā kanapa, inā koa ko ērā he teitei te pāmahana tae (3000k+), he nui te ōrau o te mārama kikorangi, ā, kāore e pai mō ngā kanohi. Ko te hihi o te rā, inā koa ko te hihi o te poutumarotanga e whakaatahia ana mai i te wai, he nui hoki te ōrau o te kikorangi, ka arahi ki te kino o te kanohi i roto i te wā. Waimarie, ka tātarihia (ka whakamararatia) e te āhuarangi o te whenua te mārama kikorangi ki tētahi taumata - he tukanga e kiia nei ko te 'rayleigh scattering' - engari he nui tonu te hihi o te poutumarotanga, pērā i te hihi o te rā i te wāhi e kitea ana e ngā kairangi. Ka mimiti te wai i te mārama whero nui atu i te mārama kikorangi, nō reira ko te whakaata o te rā mai i ngā roto/moana/me ētahi atu he pūtake kikorangi kukū ake. Ehara i te mea ko te hihi whakaata anake ka taea te kino, nā te mea ko te 'kanohi o te kaiheke ngaru' he take noa e pā ana ki te kino o te kanohi o te mārama UV. Ka taea e ngā kaihaerere, ngā kaiwhai me ētahi atu o waho te whakawhanake i tēnei. Ko ngā heramana tuku iho pērā i ngā āpiha tawhito o te ope taua me ngā pāreti, tata tonu ka pāngia e ngā raruraru tirohanga i muri i ētahi tau, ko te nuinga nā te whakaata o te rā o te moana, ā, ka nui ake te kino o ngā raruraru kai. Ka kino pea ngā roangaru tawhiti-whero (me te wera noa iho) ki ngā kanohi, pērā i ētahi atu pūtau o te tinana, ka puta te kino o te mahi ina tino mahana ngā pūtau (46°C+ / 115°F+). Ko ngā kaimahi i ngā mahi e pā ana ki te oumu tawhito pērā i te whakahaere miihini me te pupuhi karāhe ka pāngia tonu e ngā raruraru kanohi (nā te mea he tawhiti-whero te wera e puta mai ana i ngā ahi/ngā oumu). He kino pea te mārama taiaho ki ngā kanohi, e ai ki te kōrero i runga ake nei. Ko te mea pērā i te taiaho kikorangi, UV rānei te mea tino whakangaro, engari ka taea tonu e ngā taiaho kakariki, kōwhai, whero me te tata-whero te whakararu.
I āwhina ngā mate kanohi
Te tirohanga whānui – te koi o te tirohanga, te katarata, te mate retina mate huka, te hekenga o te makula – arā, te AMD, te hekenga o te makula e pā ana ki te koroheketanga, ngā hapa tirohanga, te karāhe, te kanohi maroke, ngā karu mānumanu.
Ngā tono whai hua
Te whakamahi i te rongoā mārama ki ngā kanohi i mua i te pānga o te rā (i mua rānei i te pānga ki te mārama mā kanapa). Te whakamahi i ia rā, i ia wiki rānei hei ārai i te pirau o ngā kanohi.